Waterzekerheid wordt economische randvoorwaarde in Vlaanderen
VITO-cijfers tijdens droogte: impact op jobs, waarde en kosten
Vlaanderen behoort tot de meest waterschaarse regio’s van Europa. Na zes droge zomers in acht jaar, twee zware overstromingen en aanhoudende waterkwaliteitsproblemen bevestigt een geactualiseerde studie van VITO Kennispunt Water dat waterzekerheid een kwetsbare én structurele voorwaarde is voor economische veerkracht. De huidige hittegolf en lage waterstanden geven die cijfers extra actualiteitswaarde.
1 op 4 jobs afhankelijk
De 15 sectoren met het hoogste waterverbruik zijn samen goed voor ongeveer 26% van de Vlaamse tewerkstelling en 23% van de bruto toegevoegde waarde, goed voor ruim 70 miljard euro. “Waterzekerheid is niet langer alleen een milieuthema, maar een structurele economische randvoorwaarde,” zegt strategisch coördinator Dirk Halet. Tegelijkertijd stijgen waterkosten sneller dan de inflatie.
Koelwater maakt risico’s zichtbaar
Het koelwatergebruik daalde tussen 2009 en 2015 fors (-43%) door de sluiting of ombouw van steenkoolcentrales. Sinds 2015 is er opnieuw een stijging (+28%), vooral in energie en chemie. Warmere rivieren en strikte thermische lozingsnormen bemoeilijken industriële koeling. “Koeling bepaalt steeds vaker de operationele marge van industriële installaties,” aldus Halet.
Proceswater stijgt, alternatieven groeien
Het totale watergebruik (inclusief koelwater) daalde sinds 2009 met 22%, vooral dankzij minder koelwater. Tegelijk steeg het proceswatergebruik (productie en landbouw) met 11% wanneer 2009-2011 vergeleken wordt met 2020-2022.
In de industrie bleef het watergebruik quasi stabiel (-1%), terwijl de landbouw +25% noteert. Bedrijven schakelen meer over op alternatieve bronnen zoals regenwater en gezuiverd afvalwater, en verminderen hun gebruik van drink- en grondwater. Die omslag is positief, maar volgens VITO nog onvoldoende om de structurele kwetsbaarheid weg te nemen. Het versneld opschalen van circulaire waterstromen, datagedreven sturing en efficiëntere processen blijft nodig.
Wie verbruikt wat?
Grootste grondwaterverbruikers zijn landbouw, voedingssector en drankenindustrie, samen goed voor 68% van het totale grondwatergebruik.
De belangrijkste verbruikers van drinkwater zijn de chemie, cokes en raffinaderijproducten en de voedingsindustrie, samen goed voor 42% van het totale drinkwaterverbruik binnen de Vlaamse economie. De drinkwatersector zelf is niet in de analyse opgenomen om dubbeltellingen te vermijden.
Prijsprikkels en innovatie
Prijssturing kan verspilling ontmoedigen, maar innovatie bouwt veerkracht. “Een tariefbeleid kan richting geven, maar het bouwt geen robuust watersysteem,” stelt Halet. Vooruitgang vraagt gelijktijdige vernieuwing in technologie, capaciteit, businessmodellen en regelgeving.
Blue Deal en beleid
De Vlaamse regering erkent het kantelmoment en versterkt de Blue Deal met maatregelen die water langer vasthouden, de waterkwaliteit verbeteren en Vlaanderen weerbaarder maken tegen droogte én wateroverlast. “Waterzekerheid vraagt een structurele aanpassing van Vlaanderen,” luidt het. De strategische hefbomen omvatten onder meer innovatie, natuurlijk herstel, natuurgebaseerde oplossingen en water als leidend principe in ruimtelijke processen.
Over de studie
Het “Economisch belang van water in Vlaanderen” (editie 2026, referentiejaar 2022) actualiseert eerdere studies uit 2022, 2018 en 2013 in opdracht van VITO Kennispunt Water. De analyse is gebaseerd op officiële Vlaamse en Belgische databronnen en wordt aangevuld met een interactieve sectorentool om waterweerbaarheid in te schatten en gerichte investeringen te ondersteunen.
