Preventie handletsel bij hijswerk vraagt om meer dan 'handsfree'
Steeds meer bedrijven omarmen de hijsbenadering Safe Hands Lifting
Hand- en vingerletsel door ongecontroleerde lastbewegingen bij hijswerkzaamheden. Het is een nachtmerriescenario voor iedereen in de industrie, bouw, infra, onderhoud en offshore. Nog steeds, ondanks verbeteringen in materieel, opleidingen en werkvoorbereiding. Het voor de hand liggende antwoord is handsfree lifting: blijf er gewoon van af met je vingers. Maar dat blijkt in de dagelijkse hijspraktijk echter nauwelijks werkbaar. Wat werkt dan wel? Mogelijk schuilt het antwoord in de hijsmethode Safe Hands Lifting. Hijsadviseur Peter Verhoef legt uit.
De beperkingen van handsfree lifting
Handsfree lifting klinkt misschien logisch, maar blijkt niet ideaal. Deze hijsbenadering houdt namelijk niet altijd rekening met werkelijke hijssituaties, omdat die suggereert dat lasten volledig zonder handcontact kunnen worden gehesen, begeleid, gepositioneerd en neergezet. Medewerkers die met hijswerk te maken hebben, weten wel beter. Ze moeten regelmatig lasten aanslaan en losmaken, taglines beheren of terughalen, lasten nauwkeurig positioneren en gecontroleerd lasten landen en ontkoppelen.
Wie handsfree lifting als absoluut uitgangspunt presenteert, kan bovendien onveilige situaties in de hand werken doordat medewerkers gaan improviseren of uitstellen. "Het probleem is niet de aanwezigheid van handen, maar het feit dat handen in gevarenzones terechtkomen", zegt Peter Verhoef, directeur van het onafhankelijke adviesbureau Cranes for You.
Dat adviesbureau is gespecialiseerd in hijswerkzaamheden, wet- en regelgeving en in de opleiding van appointed persons. Verhoef adviseert bedrijven in heel Europa over veilig en wettelijk verantwoord hijswerk en ontwikkelt technische richtlijnen voor de hijs- en heavy-liftsector.
"Natuurlijk, de intentie van hijsen zonder handcontact is begrijpelijk en terecht. Maar het is vrij onwerkbaar. In theorie zou het alle risico’s voor handen en vingers moeten wegnemen. Echter, de kernvraag moet zijn, proberen we het gebruik van handen te elimineren? Of proberen we handletsel te voorkomen?", zegt Verhoef.
"Doorslaggevend is hoe effectief gevarenzones worden herkend en beheerst. Zo ontstaat een realistischere en robuustere benadering, die steeds vaker wordt aangeduid als Safe Hands Lifting. Deze benadering is praktisch en geworteld in de dagelijkse praktijk van hijswerkzaamheden."
Wat is Safe Hands Lifting?
Safe Hands Lifting dus. Deze methode houdt volgens Verhoef beter rekening met werkelijke hijssituaties dan handsfree lifting. Wie de Safe Hands Lifting-methode gebruikt, raakt een last alleen aan als dit veilig en beheerst kan. Medewerkers houden hun handen te allen tijde buiten knelpunten, beknellingszones en andere handletsel-risicosituaties.
De methode erkent dat handen in bepaalde fasen van een hijsoperatie nodig zijn, maar eist dan wel dat de risico’s vooraf zijn beoordeeld, de omstandigheden onder controle zijn en dat de werkwijze duidelijk is vastgelegd. "Focus op het beheersen van wanneer, waar en onder welke voorwaarden handcontact veilig is. Dat is praktischer en meer risicogestuurd", zegt Verhoef.
Preventie
Van belang is dat de methode bijdraagt aan een betere preventie van hand- en vingerletsel bij hijswerkzaamheden tijdens onderhoud, revisies, shutdowns en installatiewerk. "De risicoanalyse kijkt naar typische knel- en beknellingszones bij onderhouds- en montagewerk en de rol van werkvoorbereiding, taak-risicoanalyse en hijsplannen", zegt Verhoef.
"Safe Hands Lifting geeft aan waarom duidelijke grenswaarden en heldere werkinstructies effectiever zijn dan algemene verboden. De inzichten komen voort uit onze praktijkervaring in hijsveiligheid. De hijsbenadering is nadrukkelijk bedoeld als onafhankelijke kennisbijdrage aan veilig werken."
Waar komt het vandaan?
Safe Hands Lifting ontstond bij HSE-afdelingen in de offshore en bij enkele olie- en gasbedrijven. Hier liggen de veiligheidseisen op het allerhoogste niveau. Daarna haakte brancheorganisatie IMCA (International Maritime Contractors Association) aan. Het is geen onafhankelijke richtlijn of wettelijke sturing. Technical Authorities, Subject Matter Experts en HSE-management omarmen het echter snel.
Verhoef: "De kernvraag moet zijn, proberen we het gebruik van handen te elimineren? Of proberen we handletsel te voorkomen?"
Opnemen in bedrijfsprocedures hangt een beetje af van de daadkracht van het management. Maar hoe kijkt de werkvloer naar 'weer een nieuwe regel'? Verhoef vertelt: "Medewerkers zijn eerst wat terughoudend, vooral over de strikte handhaving. Geeft de manager er zelf in het veld sturing aan, dan pakt de uitvoering het goed op en wordt het snel algemeen gebruik."
Verhoef voerde onlangs bij een groot bedrijf in de onshore chemische industrie audits uit. Hij zag soms personen onder de last (wettelijk verboden) en in de line of fire staan (overtreding van de Life Saving Rule). Daarop werd Safe Hands in de procedure Veilig Hijsen opgenomen en nu begint het in de praktijk te werken. Maar het is nog lang niet overal standaard. Risico’s blijven dus bestaan, tot het een keer misgaat.
Kernprincipes en uitgangspunten van Safe Hands Lifting
1. Handcontact is uitzonderlijk en moet worden bepaald met een risicoanalyse.
2. Voorkom letsel als gevolg van ongecontroleerde lastbewegingen in kritieke fasen door handen nooit aan of tegen een last te laten komen als de onderzijde hoger dan de heup is.
3. Handcontact moet expliciet zijn opgenomen in het hijsplan: wanneer, hoe en door wie het is toegestaan.
4. Taglines: correct toepassen om richting en stabiliteit te beheersen zonder nabijheid van de last.
5. Gebruik hulpmiddelen om direct handcontact te vermijden waar dat kan.
6. Mindset: besef dat lasten altijd onverwacht kunnen bewegen en dat handen standaard buiten gevarenzones blijven.
