Samen naar maximale veiligheid
INNOVATIE ESSENTIEEL VOOR NIEUW LANDELIJK SAMENWERKINGSVERBAND 'Safety Delta Nederland'
In de recent opgerichte 'Safety Delta Nederland' werken overheid, bedrijfsleven en wetenschap samen om het veiligheidsniveau in de (petro)chemische industrie verder te verbeteren. Innovatie krijgt een belangrijke rol en daarvoor werkt SDN samen met het Institute for Sustainable Process Technology (ISPT). Mindware, hardware en software vormen de drie grote innovatiethema's.
"De uitdaging is om zero incidents te realiseren", zegt Johan van Middelaar, de kersverse programmamanager Innovatie bij SDN. "Onze ambitie is om de Nederlandse chemische industrie de veiligste van de wereld te laten zijn." Van Middelaar bepleit daarvoor een breuk met de gebruikelijke, incident-gebaseerde benadering: "We doen het al jaren op dezelfde manier: er is een incident, we onderzoeken dat, brengen verbetering aan en gaan verder. Daarbij vormt het verleden steeds de leidraad voor de toekomst. Dat kunnen we ons niet meer veroorloven. De chemische industrie wordt steeds complexer en er gaan fundamentele zaken veranderen - denk aan de transitie naar duurzaamheid, digitalisering en circulariteit, die nieuwe processen met zich meebrengt. Daarom is een pro-actieve benadering nodig, en innovatie op veiligheidsgebied."
"Onze ambitie is om de Nederlandse chemische industrie de veiligste van de wereld te laten zijn"
Topregio in veiligheid
Safety Delta Nederland is een vervolg op het programma Duurzame Veiligheid 2030 dat industrie, overheid, en kennisinstellingen bij elkaar bracht. SDN zet nu concrete stappen om maximale veiligheid te realiseren. Directeur is Arjan van Dijk, die zijn sporen verdiende als operationeel manager in de petrochemie. "We hebben in Nederland ontzettend veel kennis om procesveiligheid te verbeteren", zegt Van Dijk, "maar het zit verspreid bij onze partners. We brengen dat samen en hebben daarbij de ambitie om van Nederland de topregio te maken voor veiligheidsinnovaties in de chemische industrie." SDN bevindt zich in de startupfase waarin Van Dijk het accent legt op "zichtbaar worden en verbinding zoeken met gebruikers in het veld." Met het SDN Kenniscentrum onder leiding van Denise Harkema helpt SDN kennis over (proces)veiligheid te verzamelen en te verspreiden. Johan van Middelaar, die ruime ervaring heeft als veiligheidsmanager en -consultant, leidt het SDN Innovatiecentrum. Het gaat van start met een aantal onderwerpen uit Duurzame Veiligheid 2030, zoals 'Corrosie onder Isolatie' en 'Just Culture'. Van Middelaar vertelt voor dit jaar een tiental projecten in portefeuille te hebben. Deels is dat 'laaghangend fruit' zoals eerder opgestelde activiteiten in het kader van de RVO safety deals regeling.
Mindware, hardware, software
Voor de langere termijn richt SDN het vizier op het missiegedreven innovatiebeleid rond thema's zoals Maatschappelijk Verdienvermogen, en Sleuteltechnologieën. "Het gaat erom dat we het thema veiligheid daar aangehaakt krijgen", aldus Van Middelaar. Hij werkt aan een breed innovatieprogramma in veiligheid op drie thema's: mindware, hardware en software.
Mindware, aldus Van Middelaar, betreft de 'zachte' kant van veiligheid, de menselijke kant, met aspecten als gedrag, leiderschap en psychologische veiligheid. Hier past ook het lastig te vertalen Just Culture-concept dat neerkomt op het creëren van een omgeving waarin mensen zich vrij voelen om fouten te melden en de organisatie te helpen om van fouten te leren.
"We gaan op zoek naar innovaties zoals slimme sensoren, nieuwe tools en betere coatings"
Het tweede thema van de hardware spreekt voor zich. Het betreft technische maatregelen, bijvoorbeeld om de toestand van installaties te monitoren. 'Corrosie onder isolatie' is daarbij een belangrijk onderwerp. "We gaan op zoek naar innovaties zoals slimme sensoren, nieuwe tools en betere coatings", aldus Van Middelaar. "We stimuleren marktpartijen om verder te denken en gaan ze ondersteunen met meerjarige projecten."
Het derde thema is dat van de software: procedures, processen en methodieken om veiligheid te realiseren. "We gaan op zoek naar nieuwe, datagedreven manieren om real-time zicht te krijgen op omissies in systemen en in onverwachte aspecten van veiligheid", aldus Van Middelaar. "Dat vereist bijvoorbeeld het gebruik van big data in managementsystemen, en het toepassen van kunstmatige intelligentie. Om dat voor elkaar te krijgen is echt innovatie nodig."
Zwakke signalen
Op industriecomplex Chemelot worden de eerste stappen al gezet. Elk van de meer dan zestig bedrijven voert er zijn eigen veiligheidsmanagement, maar is er ook een gezamenlijk besef van de noodzaak tot vernieuwing: Chemelot wil Europa's veiligste industriesite zijn - en trouwens ook het meest concurrerend en duurzaam. In het Brightsite-initiatief werken de Universiteit Maastricht, TNO en Sitech Services met Chemelot aan het realiseren van die visie. "We willen demonstreren dat het kan en laten zien wat er voor nodig is", zegt Esta de Goede, verantwoordelijk voor Brightsite's programmalijn Safety and Society. "Zo werken we nu aan een nieuw, voorspellend model voor procesveiligheid. Onze overtuiging is dat je daarbij moet kijken in echt alle databronnen waarover een fabriek beschikt."
In een project samen met acrylonitrilproducent AnQore ligt de focus daarbij op zwakke signalen in tekstdata, zoals wachtdienstverslagen, onderhoudsrapporten en inspectieverslagen. "Woorden en uitdrukkingen die op het eerste oog niets zeggen, kunnen bij diepe, grondige analyse voorspellers blijken van de veiligheidssituatie", aldus De Goede. "Met kunstmatige intelligentie en technieken voor machine learning identificeren we die signalen en gaan we patronen herkennen. Vervolgens kunnen we scenario's ontwikkelen en grenswaardes aangeven, zodat het systeem bij overschrijding een early warning signaal geeft."
De Goede ziet in het innovatieprogramma van SDN een kans om deze aanpak bredere bekendheid en toepassing te geven: "Het model wordt sterker naarmate meer partijen meedoen. Uiteindelijk zal het systeem een plant specifiek gedeelte hebben, maar er zullen ook algemene zaken uitkomen die breder gelden. Aan de horizon zien we een algemene database die je wereldwijd kunt toepassen bij risicoanalyses en het voorspellen van incidenten."
Samenwerking met ISPT
Voor het innovatieprogramma werkt SDN nauw samen met het Institute for Sustainable Process Technlogy (ISPT), dat de projecten in een nieuw ISPT-cluster onderbrengt. ISPT ondersteunt op het gebied van projectmanagement en -administratie, maar ook in het faciliteren van kennisuitwisseling en het verwerven van financiering. Voor ISPT directeur Tjeerd Jongsma is de samenwerking een erkenning van ISPT als platform voor innovatie in de procestechnologie. "Het onderstreept onze positie als innovatie-aanjager", aldus Jongsma. Hij verwacht bovendien synergie met bestaande ISPT-projecten zoals in het cluster Industry 4.0, waar Artificial Intelligence een belangrijk onderwerp is.
