energietransitie introduceert nieuwe risico’s

terugblik op het Process Safety congres

Tijdens het Process Safety Congres op 15 september 2021 in Dordrecht zijn onder meer de nieuwe risico’s besproken die samenhangen met ‘de energietransitie’. Daarbij was er aandacht voor oplossingen waarin software en bewaking op afstand een rol spelen. Maar ook de rol van de mens zelf blijkt onverminderd belangrijk te zijn. Tijdens de kleine beurs werden de vele gesprekken gadegeslagen door een autonome robot.

Nieuwe technologieën brengen nieuwe risico’s met zich mee

Energietransitie: nieuwe risico’s

Klaar zijn we inderdaad nog niet. Bijvoorbeeld omdat er met de energietransitie nieuwe risico’s worden geïntroduceerd die nog lang niet allemaal zijn doorgrond. In de eerste, plenaire sessie gaf Dirk Roosendans van TotalEnergies een aantal aansprekende voorbeelden van de nieuwe risico’s die samenhangen met bijvoorbeeld de productie, het transport en handeling van waterstof, LNG en biobrandstoffen. Daarnaast het toenemend brandgevaar door het groeiende aantal Li-ion batterijen en de risico’s van steeds grotere windturbines.

 

Van basis tot detailoplossing

De gezamenlijke sessie werd gevolgd door twee programmablokken drie keer drie parallelle presentaties; gescheiden door een uitstekende lunch. Robert van Dijk van Shell ging tijdens een van deze presentaties in op de basisprincipes van veiligheid. "Shell Moerdijk is een van de grootste chemische complexen van Europa waar onder meer ethyleen, propyleen, ethyleenoxide, propyleenoxide en styreen wordt geproduceerd. Een veiligheidsissue bij dit type bedrijf vormen de LOPS (Loss of Primary Containment) oftewel: lekkages. Om deze te voorkomen hanteren wij tien zogenaamde Process Safety Fundamentals. Hiermee zijn bestaande werkprocessen en menselijk gedrag te verbeteren wat weer een gunstige invloed heeft op het terugdringen van lekkages."

 

Van Dijk benadrukt dat het invoeren en hanteren van deze PSF’s een veelomvattend proces is en dat het na implementatie belangrijk is het bewustzijn te behouden.

Leidinggevenden zijn vaak een cruciale schakel met het oog op operationele veiligheid

Een incident is nooit toevallig

Hoe belangrijk de menselijke factor is, leert ook de presentatie van Jaap Mendel van Valtris. Hij geeft aan: "Een incident gebeurt niet zomaar of toevallig. Een incident wordt gemaakt en is vaak een opeenstapeling van verschillende fouten. Soms zitten deze fouten latent in het systeem; andere keren gaat het om omissies, foute beslissingen, nalatigheid, slordigheid of onkunde." 

Om incidenten bij gevaarlijke processen te voorkomen wordt vaak een aantal veiligheidsbarrières ingebouwd. Wanneer er tóch een incident optreedt, betekent dit dat ál deze barrières ergens en gelijktijdig hebben gefaald en vind dan maar eens uit wat de echte oorzaak is. Van Mendel: "Wanneer je de veiligheid na een ongeluk écht wilt kunnen verbeteren, is een open cultuur met intrinsieke motivatie tot waarheidsvinding belangrijk. Werk aan die cultuur door je mensen op het hart te drukken dat je léért van fouten en minder van voorbeelden. Ook wanneer het om de fouten van anderen gaat. Dit werkt beter dan onderzoek door een externe partij waarbij medewerkers vaak terughoudend zijn met het geven van informatie in verband met de mogelijke juridische gevolgen." 

De rol van de leider

Ook het promotieonderzoek van Victor Roggeveen (Faculteit Governance and Global Affairs, Universiteit Leiden) stelt de mens centraal waar het procesveiligheid betreft. Naast het door hem ontwikkelde Risicoreductieproces, gaat hij in op het belang van een effectieve leidinggevende. Roggeveen: "Mijn onderzoek toont onder andere aan dat mensen overoptimistisch zijn waar het hun kennis van risico’s betreft en dat risico reducerende maatregelen vaak niet of te laat genomen. Om dit te verbeteren is de rol van de leider cruciaal." 

Roggeveen geeft aan dat van de vier typen leiders (relatie-, zelf-, productie- en bedrijfsprocesgeoriënteerde leiders), de bedrijfsprocesgeoriënteerde leider als de veiligste is te beschouwen. "Hij vindt productie belangrijk, maar geeft veiligheid prioriteit. Hij stimuleert zijn mensen om in te grijpen als ze denken dat voortzetting van de productie gevaarlijk is en toont begrip wanneer dat achteraf niet nodig bleek te zijn. Ook zorgt hij voor het tijdig uitvoeren van risicoreducerende maatregelen. De anders georiënteerde leiders dragen niet of negatief bij aan operationele veiligheid."

 "Ook in de chemische en procesindustrie heerst vaak een cultuur waarin alarmen worden weggedrukt"

Ook Erik Rutgers van Versatec Energy gaat in op het belang van leiderschap: "In de industrie heerst vaak een cultuur waarin veiligheidsgerelateerde alarmen worden weggedrukt of niet opgevolgd. Ook in de chemische en procesindustrie. Om deze ‘gedragsnormalisatie’ tegen te gaan, is het belangrijk dat leiders proactief optreden. Onder meer door op de werkplek ‘safety leaders’ te identificeren en te helpen om eigenaarschap bij medewerkers te bewerkstelligen. Maar ook door ervoor te zorgen dat het aantal onnodige alarmen wordt geminimaliseerd. Áls er dan toch een alarm volgt, dan zal deze serieuzer worden genomen. Tot slot: maak mensen bewust dat ze onderdeel zijn van een PS-barrière." 

Afschot op de installatievloer

Aad Zwaan van Fluor zette een praktische oplossing uiteen om de gevolgen van lekkages te verkleinen. "Ik heb het dan over vloeistoffen die na weglekken gaan branden. De parameters die een rol spelen bij de impact van zo’n brand hebben vooral betrekking op de uiteindelijke omvang van de plas op een betonnen vloer en de wijze en snelheid waarop deze zich verspreidt. Onderzoek in dat kader wijst uit dat het effect van een plasbrand op de omgeving te verkleinen is door het afschot van de vloer te verhogen." 

Software en ICT

Veel aandacht tijdens het Congres voor software en ICT. Alexander Horch van de HIMA Group ging in op de mogelijkheden om op afstand toegang te krijgen tot automatiseringssystemen en installatiecomponenten van onder meer chemische plants. "Het belang van een dergelijke functionaliteit is tijdens de pandemie onomstotelijk aangetoond. Zowel ten aanzien van storingen als onderhoud", geeft hij aan.

 

Veilig toegang verkrijgen is echter specialistisch werk; niet in het minst omdat ook cybersecurity een rol speelt. Om die reden ontwikkelde HIMA in samenwerking met de Duitse veiligheidsspecialist Genua een oplossing die op een eenvoudige manier de gewenste veilige toegang op afstand biedt – ook aan systemen van derden. Hiervoor legt de ICT-oplossing de controle van de toegang op afstand 100% aan de kant van de operator en verleent uitsluitend toegang tot vooraf gespecificeerde componenten. 

 

Nieuwe formule

Ook Inbisco zit met de presentatie van Koos Leeuwenstein aan de softwarekant. Daarbij besprak hij de ‘formule’: A x B = C³.

Hierin staat de A voor bewustzijn (Awareness), de B voor gedrag (Behaviour) en de C³ voor drie resultaten die te behalen zijn door het bewustzijn te vergroten en het gedrag te verbeteren: Control, Compliance en Continuous Improvement. Leeuwenstein: "Gedrag en bewustzijn vormen de twee belangrijkste elementen om controle te hebben over je veiligheid, te voldoen aan de veiligheidsstandaard maar ook om continu te verbeteren. Dit is onder meer mogelijk door veiligheidsdata te verzamelen en te analyseren waarvoor wij specifieke software ontwikkelden. Centraal staat eenvoudig en pragmatisch werken met beschikbare data die inzicht geven in de huidige situatie en mogelijkheden bieden voor verbeteringen." 

Process Safety Lifecycle

Marcel de Winter van Pro6com vertelt in zijn presentatie onder meer over alle stappen van de ‘Process Safety Lifecycle’. Hij geeft aan: "In onze optiek wordt een plant niet veiliger door het doen van alleen veiligheidsstudies. Pas als je álle stappen volgt van de (Process) Safety Lifecycle (zoals omschreven in industriestandaard IEC-61511) wordt je plant daadwerkelijk veiliger. Hiervoor is het noodzakelijk moderne software en database technologie te gebruiken zodat je in staat bent om al deze aspecten op een traceerbare manier te managen." 

Synergetische combinatie veiligheid en kosten

Een mooie tegeltjeswijsheid is: ‘Veiligheid duur? Moet je eens een ongeluk proberen.’ Toch is geld in veel gevallen wel degelijk een factor wanneer het aankomt op het wel of niet doorvoeren van bepaalde maatregelen. Dr. Hans Volkmar Schwarz en Kurt Verheyden van de TÜV SÜD Chemie Service geven in hun presentatie aan hoe synergie te bereiken is door de op procesveiligheid gerichte HAZOP-studie te combineren met OPEX, de optimalisatie van de procesparameters. "Door de optimalisatie uit te voeren met op AI gebaseerde methoden, ontstaat er extra optimalisatiepotentieel in vergelijking met traditionele optimalisatiepaden, zoals LEAN en de klassieke HAZOP en HAXOP+. Het uiteindelijke resultaat is een installatie met optimale procesveiligheid en geoptimaliseerde economische prestaties." 

Afsluiting

Het congres werd plenair afgesloten door Mike Johnson van DNV; classificatiebureau, certificeringsinstantie en een erkend adviseur voor de maritieme industrie. Hij behandelde de kennis die de afgelopen tien jaar is opgedaan over gaswolkexplosies (VCE's) en illustreerde dit met twee incidenten: Buncefield UK (december 2005) en Jaipur India (oktober 2009). Johnson: "De hoge drukken die bij dit type explosie ontstaan, maken het moeilijk een installatie te bouwen die hiertegen bestand is. De nadruk moet dan ook liggen op het voorkomen van deze explosies door aandacht voor procesveiligheid. Een item dat zéker bij het toenemend gebruik van waterstof van belang is."