Chitosan, wondermiddel uit afval van paddenstoelen
VITO (Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek) en Inagro (West-Vlaams onderzoekscentrum voor land- en tuinbouw) onderzochten in het project CHampITINE samen met stakeholders uit de paddenstoelensector of chitine en/of chitosan inzetbaar zijn als bioactieve componenten. Het hoofddoel betrof de valorisatie van reststromen uit de paddenstoelteelt, met het oog op een alternatief verdienmodel voor paddenstoelentelers.
Voetjes als bioactieve stof
Wat er na een champignonoogst achterblijft – de zogenaamde voetjes – kan perfect gebruikt worden als bioactieve stof. Dat is goed nieuws voor de champignonkwekers, omdat ze daardoor hun ‘afval’ – of beter reststroom – kunnen valoriseren en veel meer circulair kunnen gaan werken.
Het is eveneens goed nieuws voor bijvoorbeeld producenten van medische hulpmiddelen – zoals bloedstelpende verbanden. De chitine in deze nevenstromen is lokaal beschikbaar en is bovendien niet van dierlijke oorsprong, wat allergische reacties bij patiënten voorkomt.
Dat alles stond te lezen in het eindrapport van CHampITINE.
groeiende vraag naar chitosan
Chitine vinden we vooral terug in de harde delen van bijna alle weekdieren, kreeftachtigen en insecten, maar ook in algen en paddenstoelen.
Einde 19de eeuw drong de meerwaarde van de afgeleide van chitine, chitosan, ook in het Westen door. Daar dient het in veevoer, chemie, de agro-industrie, cosmetica en farmaceutische producten.
Het heeft heel wat interessante eigenschappen. Om er enkele te noemen: het is antibacterieel, antioxiderend, ontstekingsremmend, hydraterend, UV-afstotend, en het kan een eetbare, beschermende film vormen.
Planten die behandeld worden met chitosan, groeien opvallend sneller en aardbeienplanten die besproeid worden met een oplossing met chitosan zijn veel resistenter tegen ziektes en geven mooiere vruchten.
In de beauty-rekken vinden we chitosan vooral in cosmetische producten zoals haargel. Door deze kwaliteiten is er steeds meer vraag naar chitosan. Zo zou die volgend jaar de kaap van 110.000 megaton per jaar overschrijden, op dit moment vooral voor verzorgingsproducten.
Bloedstelpend middel
Chitosan heeft echter ook een bijzondere meerwaarde in de geneeskunde. Nooit was er meer vraag naar chitosanverbanden dan sedert de oorlog in Oekraïne begonnen is. “De bloedstelpende werking van chitosan in verbanden zorgt ervoor dat levensbedreigende bloedingen in een paar minuten kunnen gestelpt worden”, vertelt Dominiek Viaene van Protex Healthcare.
“Toch is er een probleem: de huidige productie van chitosan situeert zich voornamelijk in het Verre Oosten en de VS, wat ons afhankelijk maakt. Bovendien is dit chitosan bijna allemaal van dierlijke oorsprong, van garnalen, krabben en kreeften. Dit chitosan gebruiken bij een patiënt met een schaaldierallergie, heeft fatale gevolgen.”
Nood aan veganistisch chitosan
De nood aan niet-dierlijke, lokaal te produceren chitosan is dus groot. Daar komt het CHampITINE-project op de voorgrond. In dit project werd gekeken naar de mogelijkheden van het winnen van chitine uit paddenstoelen-nevenstromen. Dat wil zeggen: uit de restafval van de paddenstoelenoogst. De Vlaamse paddenstoelenkwekers zijn goed voor zo’n 23.000 ton paddenstoelen per jaar, en dat zorgt voor 1.800 tot 5.500 ton nevenstroom die kan dienen als basis voor chitosan. De kastanjepaddenstoel, de oesterzwam en de witte paddenstoel hebben veel te bieden. De Vlaamse paddenstoelenkwekers verleenden dan ook enthousiast hun medewerking aan dit project.
Vlaamse champignonkwekers aan zet
“Het CHampITINE-project is er niet alleen in geslaagd om uit de nevenstroom van champignons chitosan te halen, maar heeft ook het potentieel van het Vlaamse champignonaanbod in beeld gebracht en met alle partijen bekeken of en hoe Vlaamse champignontelers hun nevenstroom kunnen inzetten in de lokale productie van chitosan”, zegt Leen Bastiaens, projectverantwoordelijke bij VITO.
Vlaamse overheid ondersteunt VALORCHAMP-project
Het werk is nog niet af, maar ook de Vlaamse overheid beseft het potentieel ervan. Daarom heeft ze besloten om het VALORCHAMP-project te steunen binnen de Vlaanderen circulaire call. Daarin bekijkt men de opwaardering van paddenstoelenresten als ingrediënten voor voeding (spreads, smaakversterkers, proteïnebronnen) en bioactieve componenten.
Lees meer over het project CHampITINE op de sites van Inagro en VITO.